Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) hiện tại không trao quyền cho chính quyền địa phương cấp xã và huyện trong việc ký kết hợp đồng PPP. Trong khi đó, kinh nghiệm từ Pháp và Anh cho thấy rằng nhiều hợp đồng PPP đã được ký kết bởi các chính quyền địa phương, điều này phản ánh sự năng động và tự chịu trách nhiệm của họ trong việc cung cấp dịch vụ công cho cộng đồng. Với xu hướng phân quyền và trao quyền cho chính quyền địa phương đang diễn ra ở Việt Nam, được quy định trong Hiến pháp 2013 và Văn kiện Đại hội Đảng XIII, việc cấp thẩm quyền cho chính quyền địa phương ký kết hợp đồng PPP là điều cần thiết trong thời gian tới.

Thêm vào đó, cấu trúc bên tư nhân trong hợp đồng PPP bao gồm hai chủ thể: nhà đầu tư và doanh nghiệp dự án. Tuy nhiên, do nhà đầu tư là người sở hữu doanh nghiệp dự án, nên chỉ cần xác định một trong hai chủ thể này ký kết hợp đồng để tránh gây ra sự xung đột và phức tạp về mặt pháp lý.

Ngoài ra, tại Pháp, có một cơ quan đặc biệt gọi là FIN INFRA, đóng vai trò quan trọng trong quản lý các hoạt động PPP. Cơ quan này không chỉ đưa ra các hướng dẫn pháp lý mà còn hỗ trợ việc giải quyết tranh chấp trong các hợp đồng PPP. Trong khi đó, ở Việt Nam hiện chưa có một cơ quan tương tự, dẫn đến việc xử lý các vấn đề khẩn cấp như hậu quả của đại dịch Covid-19 và các vấn đề quan trọng khác liên quan đến hợp đồng PPP diễn ra chậm trễ.

Trong bối cảnh hiện nay, khi Việt Nam đang thúc đẩy phát triển kết cấu hạ tầng và dịch vụ công, việc cải cách khuôn khổ pháp lý cho các dự án PPP là cấp thiết hơn bao giờ hết. Giao quyền cho chính quyền địa phương cấp xã và huyện không chỉ giúp tăng cường tính chủ động mà còn nâng cao năng lực phản ứng nhanh với các nhu cầu và thách thức cụ thể của cộng đồng địa phương. Việc cho phép các chính quyền địa phương tham gia ký kết hợp đồng PPP sẽ tạo ra cơ hội cho các dự án phù hợp hơn với nhu cầu thực tế và điều kiện địa phương, từ đó gia tăng hiệu quả đầu tư.

Chính quyền địa phương thường có vị trí gần gũi với cộng đồng và người dân, giúp họ nắm bắt tốt hơn các nhu cầu cụ thể của từng khu vực. Họ có khả năng hiểu rõ hơn về văn hóa, thói quen, và nhu cầu dịch vụ của người dân, điều mà chính quyền trung ương có thể khó khăn trong việc theo dõi và đáp ứng.

Khi được trao quyền ký kết hợp đồng PPP, chính quyền địa phương sẽ có khả năng linh hoạt hơn trong việc tùy chỉnh các dịch vụ công đáp ứng nhu cầu thực tế của người dân. Họ có thể điều chỉnh dự án, phương thức cung cấp dịch vụ, và triển khai các giải pháp sáng tạo, điều này không chỉ giúp cải thiện chất lượng dịch vụ mà còn tạo ra sự phù hợp với nhu cầu của cộng đồng. 

Việc ký kết hợp đồng PPP cho phép chính quyền địa phương hợp tác với khu vực tư nhân để phát triển các dịch vụ công. Khu vực tư nhân thường có nguồn lực, công nghệ, và kinh nghiệm phong phú, giúp các chính quyền địa phương đổi mới và tối ưu hóa phương pháp cung cấp dịch vụ công.

Khi các dịch vụ công được cải tiến và đổi mới nhờ vào sự hợp tác này, điều này trực tiếp góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng. Hệ thống giao thông, giáo dục, y tế và các dịch vụ công thiết yếu khác sẽ được cải thiện, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.

Việc trao quyền cho chính quyền địa phương ký kết hợp đồng PPP sẽ làm rõ trách nhiệm của các bên tham gia, từ chính quyền địa phương cho đến nhà đầu tư tư nhân. Với việc có vai trò cụ thể trong các hợp đồng này, chính quyền địa phương sẽ có trách nhiệm hơn trong việc thực hiện và quản lý các dự án. Một trong những ưu điểm lớn nhất của việc xác định trách nhiệm rõ ràng là việc nâng cao tính minh bạch trong quản lý và thực hiện các dự án. Khi mọi người đều biết rõ vai trò và trách nhiệm của mình, việc giám sát và đánh giá các hoạt động sẽ trở nên dễ dàng hơn, từ đó giúp giảm thiểu nguy cơ tham nhũng và lạm quyền.

Với quy trình ký kết hợp đồng PPP được rõ ràng và minh bạch, sẽ có cơ chế giám sát chặt chẽ hơn từ phía cộng đồng và các tổ chức xã hội. Sự tham gia của người dân trong việc theo dõi và đánh giá các dịch vụ công sẽ là cách thức hiệu quả để đảm bảo rằng các dự án được triển khai đúng tiến độ, đúng chất lượng và đúng với cam kết ban đầu.

Khi chính quyền địa phương có trách nhiệm lớn hơn trong việc ký kết và quản lý các hợp đồng PPP, người dân sẽ có nhiều quyền lợi hơn và khả năng yêu cầu sự cải thiện cũng như giải quyết những vấn đề phát sinh từ dịch vụ công. Việc trao quyền cho chính quyền địa phương ký kết hợp đồng PPP không chỉ giúp đáp ứng nhu cầu của người dân một cách linh hoạt và sáng tạo mà còn tạo ra một môi trường làm việc minh bạch và có trách nhiệm. Điều này không những nâng cao hiệu quả các dịch vụ công mà còn góp phần xây dựng niềm tin của cộng đồng vào chính quyền và giảm thiểu nguy cơ tham nhũng trong quá trình triển khai các dự án PPP.

Việc thành lập một cơ quan quản lý chuyên trách cho hoạt động PPP ở Việt Nam là điều cần thiết. Cơ quan này nên có nhiệm vụ hướng dẫn, quản lý và giám sát các dự án PPP, tương tự như mô hình FIN INFRA của Pháp. Cơ quan này không chỉ cải thiện khả năng phối hợp giữa các bên liên quan mà còn giúp giải quyết nhanh chóng các tranh chấp và vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai dự án.

Để đảm bảo hiệu quả của các dự án PPP, cần chú trọng vào việc nâng cao năng lực quản lý và chuyên môn cho cán bộ làm việc tại chính quyền địa phương. Việc đào tạo nên bao quát các nội dung về quản lý dự án, thẩm định hợp đồng, và giải quyết tranh chấp sẽ giúp đội ngũ này có đủ năng lực thực hiện và quản lý các dự án một cách hiệu quả.

Để hỗ trợ nhanh chóng trong việc giải quyết các vấn đề phát sinh, hệ thống pháp lý hiện có cần phải được hoàn thiện. Cần có các quy định rõ ràng về cơ chế giải quyết tranh chấp, từ đó rút ngắn thời gian và tạo ra một quy trình hiệu quả. Điều này sẽ giúp các bên có thể nhanh chóng tìm ra giải pháp thay vì phải tham gia vào quá trình tố tụng kéo dài.

Việt Nam có thể tận dụng sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế và các nước từng thành công với mô hình PPP trong việc phát triển và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho các hợp đồng PPP. Việc này không chỉ giúp xây dựng niềm tin cho các nhà đầu tư mà còn tạo ra cơ hội để học hỏi từ các kinh nghiệm thực tiễn hiệu quả từ nước ngoài.

Tóm lại, việc trao quyền ký kết hợp đồng PPP cho chính quyền địa phương và thiết lập một cơ quan quản lý đặc trách là những bước đi cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả của các dự án PPP tại Việt Nam. Bằng cách cải cách khuôn khổ pháp lý và tổ chức của mình, Việt Nam có thể khai thác tối đa tiềm năng của hình thức đối tác công tư để phát triển hạ tầng và dịch vụ công, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của cộng đồng. Điều này không chỉ thúc đẩy phát triển kinh tế mà còn góp phần nâng cao chất lượng đời sống nhân dân, hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững của đất nước.