Mặc dù thừa nhận vẫn còn nhiều rủi ro, song các nhà phân tích tin tưởng rằng triển vọng toàn cầu vào năm tới vẫn khá khả quan do những yếu tố tích cực như sự bất ổn do vấn đề thuế quan đã giảm bớt, chính sách tài chính và tiền tệ được nới lỏng trên toàn cầu, cũng như giá dầu giảm.

Theo bài phân tích trên trang theedgemalaysia.com, vẫn chưa rõ những yếu tố rủi ro như xung đột địa chính trị, chiến tranh thương mại, sự thay đổi công nghệ nhanh chóng và sự biến động của thị trường tài chính sẽ xảy ra sớm hay muộn, hoặc có tác động lớn như thế nào? Do đó, những yếu tố tích cực hiện nay có thể tạo ra những thay đổi mang tính đột phát.

Một số yếu tố ảnh hưởng lớn đến toàn cầu trong năm 2025

Trước hết, toàn cầu phải đối mặt với hai cú sốc thương mại lớn là cuộc chiến thương mại của Tổng thống Mỹ Donald Trump với hầu hết các quốc gia khác trên thế giới, cũng như sự bùng nổ trong lĩnh vực xuất khâu của Trung Quốc. Cả hai vấn đề này đều gây ra nhiều xáo trộn đối với nền kinh tế toàn cầu. Cuộc chiến thương mại làm tăng chi phí, buộc các doanh nghiệp phải thay đổi địa điểm sản xuất và khuyến khích các quốc gia đa dạng hóa thương mại và tăng cường khả năng tự cung tự cấp, ngay cả khi giá cả cao hơn nhập khẩu. Bên cạnh đó, hoạt động xuất khẩu mạnh mẽ của Trung Quốc giúp người tiêu dùng trên toàn thế giới có thể sử dụng hàng hóa chất lượng cao, với giá cả phải chăng, nhưng đồng thời cũng gây ảnh hưởng đến các nhà sản xuất địa phương, tăng tỷ lệ mất việc làm và khiến các quốc gia phải chịu thâm hụt thương mại lớn hơn.

Thứ hai, thế giới đang hỗn loạn. Mỹ cũng đã rút khỏi sự hợp tác toàn cầu trong các lĩnh vực như biến đổi khí hậu và y tế, khiến việc giải quyết các cuộc khủng hoảng tiêm tàng mang tính sống còn trong những năm tới trở nên khó khăn hơn.

Thứ ba, thị trường tài chính trở nên sôi động. Định giá thị trường chứng khoán đã tăng vọt, đặc biệt là ở Mỹ, song có một số dấu hiệu cho thấy những mánh khóe tài chính đang báo trước một cú sốc tài chính lớn. Một số nhà phân tích chỉ ra các giao dịch gần đây giữa các công ty công nghệ, trong đó một công ty đầu tư vào một công ty khác, sau đó công ty này sử dụng số tiền đó để đặt mua một lượng lớn hàng hóa từ công ty đầu tư. Kiểu giao dịch vòng tròn này từng được thấy trước đây và có thế gây ra tình trạng vỡ bong bóng. Ngân hàng thanh toán quốc tế (BIS), vốn có thành tích tốt trong việc đánh giá các rủi ro như vậy, đã cảnh báo về những gì đang diễn ra trên thị trường tín dụng tư nhân và tiền điện tử, đồng thời đặc biệt lưu ý rằng các cơ chế tài chính tương đối mới này đã đạt đến quy mô có thể gây rủi ro cho sự ốn định tài chính nói chung.

Thứ tư, sự thay đối công nghệ đã diễn ra với tốc độ chóng mặt. Cụ thể, trí tuệ nhân tạo (AI) đã tạo ra một làn sóng đầu tư mạnh mẽ chưa từng có và tạo ra nhũng bước đột phá ở các lĩnh vực khác như điện toán lượng tử, thu giữ và lưu trữ carbon, khoa học y sinh, vật liệu mới và các nguồn năng lượng tái tạo như năng lượng hạt nhân. Ngoài ra, Trung Quốc đang nối lên như một siêu cường công nghệ có thể vượt trội Mỹ trong một số lĩnh vực, gây ra nguy cơ lớn đối với tình hình địa chính trị và hoạt động xuất khẩu toàn cầu.

Một kỷ nguyên của sự biến động đang đến gần

Nhiều điểm nóng trên thế giới chưa được giải quyết. Triều Tiên đang trải qua thời điểm tốt nhất trong nhiều thập kỷ và cảm thấy tự tin hơn khi thúc đây chương trình nghị sự. Ukraine đang ở trong tình thế nguy hiểm, nhưng Nga cũng đang gặp khó khăn và có thể sẽ có sự thay đổi lớn trong cán cân giữa hai nước. Ngoài ra, sự cân bằng ở khu vực Trung Đông đã bị phá vỡ và tiềm ấn nhiều nguy cơ gây bất ổn hơn nữa.

Ngoài ra, có thể xảy ra một số biến động trên thị trường tài chính. Sự sụt giảm mạnh giá trị của các tài sản tiền điện tử trong những ngày gần đây và những khoản lỗ lớn mà nó gây ra là một lời cảnh báo về những biến động tiếp theo.

Khả năng phục hồi đáng ngạc nhiên của nền kinh tế Mỹ và toàn cầu khó có thể kéo dài. Một phần khả năng phục hồi này là do mức chi tiêu vốn quá cao cho cơ sở hạ tầng liên quan đến AI. Do đó, chỉ một sự điều chỉnh tài chính cũng có thể làm chậm lại mức chi tiêu này, đồng thời làm suy yếu niềm tin của người tiêu dùng và doanh nghiệp, cũng như có khả năng gãy ra những tổn thất lớn.

Một yếu tố ảnh hưởng đến khả năng phục hồi toàn cầu là thiệt hại từ cuộc chiến thương mại. Đến năm 2026, việc tăng chi phí liên quan đến thuế quan sẽ trở nên rõ ràng hơn, gây hậu quả cho người tiêu dùng và biên độ lợi nhuận của các công ty. Cục dự trữ liên bang Mỹ (Fed) và các ngân hàng trung ương khác có thể sẽ nới lỏng chính sách tiền tệ nhiều hơn so với dự kiến.

Tiến bộ công nghệ được kỳ vọng sẽ mang lại những kết quả vượt ngoài mong đợi. Trong bối cảnh ngày càng nhiều công ty tìm ra cách sử dụng AI một cách hiệu quả, đã xuất hiện nhiều thay đổi trong các mô hình kinh doanh, giúp năng suất tăng cao và tạo ra các loại sản phẩm, dịch vụ mới. Bên cạnh đó, tình trạng mất việc làm sẽ tăng lên khi các công ty sử dụng AI để thực hiện nhiều loại công việc hơn. Một sự thay đổi nữa là khi tiến bộ công nghệ ngày càng rõ rệt, sự chú ý có thể sẽ chuyển từ AI sang các công nghệ khác như năng lượng tái tạo, thu giữ và lưu trữ carbon, hệ thống lưu trữ năng lượng pin, năng lượng hạt nhân, khoa học vật liệu, dược phẩm sinh học.

Việc phân bổ vốn và chi tiêu của các công ty và chính phủ sẽ thay đối, dẫn đến sự thay đối trong mô hình dòng chảy thương mại. Trung Quốc đang nỗ lực đa dạng hóa đối tác để thúc đẩy hoạt động xuất khẩu và giảm sự phụ thuộc vào Mỹ xuống mức thấp nhất trong một thập kỷ. Ngoài ra, nhiều quốc gia đang xem các liên minh thương mại mới như một phản ứng phòng thủ chống lại chủ nghĩa bảo hộ của Mỹ. Năm 2025, nhiều cuộc đàm phán đã diễn ra giữa các khối thương mại lớn như EU, các hiệp định đa phương như Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) nhằm ngăn chặn chủ nghĩa bảo hộ. Ở một khía cạnh khác, khi mức thuế quan đối với mỗi quốc gia đã rõ ràng hơn và việc xác định rõ căng thăng Mỹ-Trung Quốc sẽ không biến mất, việc tái cấu trúc toàn cầu sẽ tăng tốc. Trong khi Mỹ và châu Âu cắt giảm viện trợ nước ngoài, Trung Quốc lại đang đẩy mạnh triển khai BRI. Các quốc gia ASEAN đang ở vị thế tốt để tận dụng xu hướng này. Dữ liệu trong nửa đầu năm cho thấy mặc dù sự không chắc chắn có thể đã làm chậm các quyết định của doanh nghiệp về việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng, nhưng dòng vốn đầu tư nước ngoài vào một số quốc gia trong ASEAN vẫn tiếp tục gia tăng.

Cuối cùng, mặc dù toàn cầu có một số yếu tố tích cực, nhưng vẫn tiềm ần nhiều rủi ro và ASEAN cần phải nâng cao cảnh giác. Mặc dù tình hình có thể tương đối ổn định vào đầu năm 2026, song có thể xảy ra nhiều biến động hơn trong cả năm. Trong bối cảnh này, yếu tố quan trọng quyết định bên thắng và bên thua sẽ là sự hiệu quả trong hoạch định chính sách. Trước hết, chính sách tài khóa và tiền tệ phải được thực hiện một cách nghiêm túc và truyền đạt rõ ràng đến thị trường tài chính, nơi có khả năng bị chi phối bởi các nhà đầu tư dễ bị tổn thương và ngại rủi ro. Bằng cách đó, chính sách tiền tệ sẽ duy trì sự ổn định và tạo ra dòng vốn hỗ trợ nền kinh tế. Bên cạnh đó, chính phủ các nước cần có chiến lược khả thi để ứng phó với nhiều thách thức như điều kiện thương mại quốc tế khó khăn hơn và tác động của Al. Cho đến nay, Việt Nam, Malaysia và Singapore đã chứng minh rắng các quốc gia có đủ khả năng để ứng phó với những thách thức này.

Tham khảo:

Tài liệu tham khảo đặc biệt của Thông tấn xã Việt Nam